Folklor w Rawiczu

Folklor na Ziemi Rawickiej kojarzy się przede wszystkim z mikroregionem chazackim. Chazy stanowią specyficzny teren etnograficzny obejmujący obszar 17 wiosek w południowo-wschodniej części powiatu rawickiego. Charakterystyczną cechą odróżniającą mieszkańców mikroregionu chazackiego od innych grup ludności była gwara, odrębny strój (kobiecy: kopka z tiulu haftowanego oraz jedwabnica, kryza, spódnica z wełny lub jedwabiu, męski: koszule białe płócienne, jedwabnice, czarna kamizela ze srebrnymi guzikami w dwóch rzędach, czarna sukmana zdobiona fałdami z tyłu) oraz wykonywane przez kobiety piękne hafty. Stosunkowo najdłużej przetrwały na terenie Chazów stare obrzędy i zwyczaje, np. odwiedzanie w adwencie domów przez „starych Józefów”, a w niedzielę palmową przez „nowe lotko”, palenie żuru i ognisk na polach w wielkie czwartki, obyczaj „darcia pierza”, kolędowania, sprzątania obejść i ulicy w soboty. W Gminie Rawicz główną wsią chazacką jest Zielona Wieś, która jest również centralną wsią parafii zielonowiejskiej. Została wyłoniona 1 kwietnia 1905 roku z dawnej i bardzo rozległej parafii czestramskiej. Pierwsza Msza święta w kościele p.w. Św. Floriana odbyła się w niedzielę 20 listopada 1900 roku. W skład parafii prócz oczywiście Zielonej Wsi wchodzą również wioski Wydawy, Stwolno, Zawady, Ugoda, Łąkta i Sikorzyn. Wioski te zaliczane są do mikroregionu chazackiego. Tutejszych mieszkańców nazywa się Chazakami, Lasakami lub Leśniakami. Wioski parafii powstawały na karczunkach leśnych w XVI – XVII wieku. Zielona Wieś – około 1580r., Łąkta – 1620, Wydawy 1665, Zawady 1683r. Tylko Stwolno jest wioską znacznie starszą i nie powstała jako wioska chazacka. Stała się nią później. Mieszkańcu Chazów przeżyli okres Powstania Wielkopolskiego opowiadając się zdecydowanie za powrotem do Polski. Tutaj toczyły się zacięte walki, w rezultacie których Niemcy początkowo zdobyli wsie, okradając i niszcząc znacznie wioski, jednak powstańcy po otrzymaniu posiłków przepędzili napastników. Długi rząd grobów powstańczych dobitnie świadczy o udziale mieszkańców w Powstaniu. 

ZESPOŁY FOLKLORYSTYCZNE W GMINIE RAWICZ

  • Stowarzyszenie Zespołu Regionalnego „Wisieloki”
    W listopadzie 2000 roku zmarła Anna Brzeskot, założycielka i wieloletnia kierowniczka zespołu WISIELOKI z Szymanowa. Zespół ten założyła wraz ze swoim mężem Franciszkiem w 1974 r. po zakończeniu pracy zawodowej, kiedy przeszła na emeryturę. Założycielka zespołu była wielokrotnie nagradzana i wyróżniana. Uhonorowana została Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, medalem 40-lecia Polski Ludowej, odznaką „Za serce dla kultury" i wielu innymi. Anna Brzeskot wraz z mężem Franciszkiem (dzięki Franciszkowi Brzeskotowi na terenie Szymanowa przetrwały Dudy Wielkopolskie) była laureatką największej nagrody w dziedzinie folkloru. Nagrody im. Oskara Kolberga, którą przyznano im w 1993 r. Oboje już nie żyją (p. Franciszek zmarł w kwietniu 2002 r.) a pamięć po nich pozostała. W swoim repertuarze Zespół wykonuje m.in. wiązankę biskupiańską, szamotulską, wiązankę tańców lubuskich oraz krakowiaka. Pan Brzeskot przekazał też swoim uczniom umiejętność gry na dudach i skrzypcach podwiązanych oraz tajniki budowy dud.
  • Zespół Folklorystyczny „Dębioki” 
    Zespół Folklorystyczny „Dębioki” powstał 15 sierpnia 1983r. w Dębnie Polskim przy okazji organizacji dożynek wiejskich. Założycielką zespołu była Elżbieta Musioł, przewodnicząca Koła Gospodyń Wiejskich. Początkowo zespół tworzyło 9 członkiń, które śpiewały piosenki obrzędowe i przyśpiewki satyryczne w oparciu o własne teksty. Mimo występów a´capella zespół ujmował publiczność swoimi głosami, pogodą ducha i humorem, jaki płynął z piosenek własnej twórczości.
W ciągu kolejnych lat zwiększała się liczba członkiń w zespole. Od 1989r. zespół zaczął śpiewać przy akompaniamencie akordeonisty. Cztery lata później zespołowi zaczęła przygrywać 6-cio osobowa kapela pod kierownictwem Tomasza Garbalińskiego. Obecnie zespół liczy 22 członków.
W ciągu 24 lat istnienia zespół Dębioki występował w różnych miejscowościach przedstawiając repertuar regionalny, ludowy, obrzędowy, biesiadny i satyryczny. Efektem pracy zespołu są liczne dyplomy, nagrody i wyróżnienia, m.in.:
  • występ w turnieju miast Rawicz-Płońsk,
  • kilka wyróżnień w prezentacjach „Pod Ślężą Śpiewanie w Sobótce”,
  • udział w Festiwalach Kultury Beskidzkiej w Wiśle,
  • srebrny medal w „Prezentacjach Kultury Południowo-Zachodniej Wielkopolski w Lesznie”,
  • cykliczny udział w „Chazackich Spotkaniach Kapel Ludowych im. Anny i Franciszka Brzeskotów” w Szymanowie,
  • cykliczny udział w „Spotkaniach z Folklorem” w Borku Wielkopolskim,
  • udział w corocznych spotkaniach Zespołów Kół Gospodyń Wiejskich w Pakosławiu,
Ponadto zespół umila swoim śpiewem imprezy na terenie gminy i powiatu rawickiego, prezentując się m.in. podczas dożynek, Święta Rawicza czy Ogólnopolskich Dni Wędliniarstwa.
Najcenniejszą inicjatywą zespołu jest organizowany od 2000r. przegląd zespołów folklorystycznych, śpiewaczych, chóralnych i tanecznych „POD DĘBAMI ŚPIEWANIE” w Dębnie Polskim, w którym udział biorą zespoły i kapele z różnych stron Polski. Współorganizatorami przeglądu są: Koło Gospodyń Wiejskich, Rada Sołecka Wsi Dębno Polskie, Urząd Miejski Gminy Rawicz oraz Dom Kultury w Rawiczu. Pierwsza edycja przeglądu powitała uczestników strugami ulewnego deszczu. Nie zniechęciło to jednak nikogo, a „Pod Dębami Śpiewanie” na stałe zagościło w repertuarze kulturalnym i sercach lokalnej społeczności. Odbywa się, co roku niezmiennie w drugą niedzielę lipca. Mottem przeglądu jest przyśpiewka skomponowana przez Dyrektora rawickiego Domu Kultury Andrzeja Walusa: „W Dębnie Polskim Wielkie święto, uśmiechnięte miny mamy, wszyscy wiedzą w okolicy, Pod Dębami dziś śpiewamy”
W 2005r. zespół Dębioki z pomocą Domu Kultury w Rawiczu nagrał płytę, na której znalazło się 16 melodii ludowych, w tym opartych o autorskie teksty zespołu.
Dzięki ambitnej i cierpliwej pracy Dębioki osiągnęły wysoki poziom artystyczny i unikatowy styl. Zespół kultywuje i promuje własną twórczość oraz zanikający folklor, w szczególności regionu rawickiego. Utrzymuje też stałe przyjacielskie kontakty z wieloma zespołami z terenu całego kraju. Od 23 lat przewodniczącą Zespołu jest Irena Mikołajczak.
DO GÓRY