Rys historyczny

 

Wiek XVII
Historia Rawicza sięga roku 1638. Wówczas to król Władysław IV wydał akt lokacyjny, nadając jednocześnie miastu wiele przywilejów, m.in. w zakresie handlu. Zwolnił także nowy gród na 35 lat od cła i innych ciężarów. Królewską wolą zatwierdził herb Rawicza - czarnego niedźwiedzia kroczącego po łące w złotym polu. Pierwszym właścicielem i założycielem miasta był Adam Olbracht Przyjma-Przyjemski, oboźny wielki koronny, kasztelan gnieźnieński i kaliski, hrabia na Miejskiej Górce, baron Osiecznej. On to polecił wrocławskiemu architektowi i geodecie Flandrinowi dokonać pomiarów i wytyczyć granice miasta. Dzięki lokacji na tzw. "surowym korzeniu" Rawicz powstał jako miasto starannie rozplanowane. Rawicz rozrastał się w szybkim tempie. Przyczyniło się do tego korzystne położenie - na szlaku handlowym z Poznania do Wrocławia, blisko granicy. Zwłaszcza ten drugi fakt odegrał istotną rolę w okresie kontrreformacji. Prześladowani w Niemczech i Czechach innowiercy szukali schronienia w Rzeczypospolitej. Osiedlali się m.in. w Rawiczu, który stawał się powoli miastem wielonarodowym i zróżnicowanym wyznaniowo. Okres rozwoju Rawicza zahamowany został w latach "potopu" szwedzkiego. Po zniszczeniu drewnianej zabudowy miasta w 1655 roku nastąpił kolejny etap - zaczęły powstawać coraz bardziej okazałe, murowane już domy, gmachy, jak na przykład barokowy kościół i klasztor reformatów (spalony w 1945 roku). Miasto otoczone też zostało wałami obronnymi.
 
 
Wiek XVIII
Początek XVIII wieku to "czarny" okres w dziejach Rawicza. Najpierw pożar, który wybuchł w 1701 roku, później okupacja szwedzka w latach 1704-1705 (przebywał wówczas tutaj przez kilka miesięcy król Karol XII), przemarsze wojsk rosyjskich (1707), austriackich (1719), saskich (1733) dokonały dzieła zniszczenia. Jakby tego było mało, rawiczan zdziesiątkowała zaraza w latach 1710-1711. Około połowy XVIII wieku miasto zaczęło odradzać się. Ukończona została budowa zamku (dziś nie istniejącego), a w latach 1753-1756 powstał okazały ratusz, na którym 1783 roku założono piorunochron, jeden z pierwszych na ziemiach polskich. W drugiej połowie XVIII wieku Rawicz szybko rozwijał się. W dużej mierze wiązało się to z rozkwitem rzemiosła. Działało wówczas w mieście 1107 mistrzów w 83 zawodach. Skupiali się oni w cechach. Najważniejszym z nich był cech sukienniczy, założony w 1640 roku. W ostatnich latach XVIII wieku Rawicz zajmował pierwsze miejsce wśród wielkopolskich ośrodków tkactwa sukiennego. Rozwój rzemiosła oraz handlu przyczyniał się do bogacenia miasta i jego mieszkańców. Powstało wtedy wiele budynków mieszkalnych i zabudowań o charakterze przemysłowo-handlowym. Rawicz miał wówczas między innymi 74 wiatraki, 2 browary, gorzelnię, 3 farbiarnie, rzeźnię, cegielnię. 
 
 
Wiek XIX
Po drugim rozbiorze Polski ziemię rawicką zajęły Prusy. Na początku 1793 roku wojska pruskie wkroczyły do Rawicza, zaś 17 października zatrzymał się tu król Fryderyk Wilhelm II. Władze pruskie przystąpiły do organizacji zajętych ziem. Mimo kolejnych kataklizmów - pożarów w 1794 i w 1801 roku, kiedy to spłonęła trzecia część miasta, Rawicz pozostawał drugim po Poznaniu ośrodkiem w Wielkopolsce pod względem ilości mieszkańców. Sytuacja jednak pogarszała się i w 1805 roku Rawicz na skutek zadłużenia przeszedł w ręce Prusaków.
W wyniku traktatu pokojowego w Tylży Rawicz włączony został w 1807 roku do Księstwa Warszawskiego. Nowe władze miasta skupiły się na przywróceniu jego dawnej świetności gospodarczej. W krótkim czasie wzrosła produkcja sukna. Miasto zaczęło odbudowywać się po pożarach. Rozwój Rawicza przerwała jednak wojna Napoleona z Rosją. W 1812 roku do miasta wkroczył ze swym wojskiem brat Napoleona, król Westfalii Hieronim. Kongres Wiedeński w 1815 roku przywrócił ponownie Prusom uprzednio zajęte ziemie, tak więc Rawicz znów znalazł się pod zaborem. Utworzone przez zaborcę Wielkie Księstwo Poznańskie, w skład którego weszła ziemia rawicka, mimo pozorów autonomii było integralną częścią Prus. Wiązało się to z napływem ludności śląskiej i niemieckiej, która począwszy od lat trzydziestych zaczęła w Rawiczu stanowić większość. Nowa sytuacja polityczna poważnie zmieniła także strukturę gospodarczą Rawicza. Odcięcie od rynków zbytu sukna na Wschodzie doprowadziło do stopniowego upadku najważniejszego rzemiosła - sukiennictwa. Wprawdzie w latach 1843-1845, dzięki dostawom dla garnizonów pruskich, Rawicz ponownie stał się największym ośrodkiem w Wielkopolsce, ale okres rozkwitu trwał krótko. Rawiccy sukiennicy zaczęli emigrować do powstających ośrodków włókienniczych w Zgierzu i Łodzi. Upadkowi rzemiosła towarzyszył natomiast szybki rozwój rolnictwa i hodowli. Wprowadzanie nowych maszyn i metod uprawy, uwłaszczenie chłopów to czynniki, które spowodowały, że na ziemi rawickiej zaczyna dominować rolnictwo. W pierwszej połowie XIX wieku zauważyć można także początki kształtowania się w Rawiczu przemysłu. Najważniejszym zakładem była fabryka cygar i tytoniu, słynąca w całym Księstwie Poznańskim ze swoich wyrobów. W 1857 roku założono w Rawiczu drugą w Wielkopolsce gazownię miejską. Okres romantyzmu to lata walki Polaków o niepodległość. Wprawdzie powstanie listopadowe, Wiosna Ludów i powstanie styczniowe nie objęły swoim zasięgiem Rawicza, to jednak przebywali wówczas na tej ziemi ludzie zaangażowani w walkę narodowowyzwoleńczą. W 1831 i 1832 roku przebywał kilkakrotnie na ziemi rawickiej, goszcząc w Konarzewie, Adam Mickiewicz. W 1863 roku przybył tu przywódca powstania styczniowego, Stefan Bobrowski. Zginął on 12 kwietnia w lesie łaszczyńskim, w sprowokowanym przez przeciwników politycznych pojedynku. Grób Bobrowskiego znajduje się na cmentarzu w Łaszczynie. W 1886 roku władze pruskie dokonały nowego podziału administracyjnego Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Utworzono powiat rawicki, co miało duże znaczenie dla jego dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego. Liczył on około 48 tysięcy mieszkańców i pod względem gęstości zaludnienia zajmował pierwsze miejsce w Wielkopolsce. Ziemia rawicka nadal miała głównie charakter rolniczy, przy czym przełom XIX i XX wieku był szczytowym okresem rozwoju w gospodarce hodowlanej. Wzrastała hodowla bydła, trzody chlewnej, koni, powstały stowarzyszenia hodowców pszczół, gołębi pocztowych. Zmieniło się też oblicze wiejskiego przemysłu. Zniknęły zakłady związane z sukiennictwem, powstały natomiast mleczarnie, mączkarnie, torfiarnie. Pod koniec XIX wieku Rawicz stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Wybudowano nowe, wielkie zakłady przemysłowe. W mieście istniały fabryki cygar, tabaki, maszyn, wag, mebli, szczotek, papieru, torebek papierowych, drukarnie, browary, olejarnia, roszarnia, tartak. W 1891 roku rozpoczęto zakładanie wodociągów, zaś w 1911 roku - kanalizacji. Znacznie wzrosła liczba budynków mieszkalnych. Secesyjne kamienice są do dziś trwałym elementem pejzażu miasta.
 
 
II Wojna Światowa
1 września 1939 roku wkroczył do Rawicza mały oddział niemiecki. W ratuszu nastąpiło przejęcie władzy przez okupanta i powołanie tymczasowego burmistrza. Jednak wobec nasilającej się strzelaniny, oddział wycofał się. Hitlerowcy zajęli ponownie miasto 5 września. Pierwsze egzekucje na ludności polskiej miały miejsce już w październiku 1939 roku. W rawickim więzieniu w latach okupacji zamordowano około 1300 osób. 22 stycznia 1945 roku niespodziewany atak czołgów Armii Czerwonej zaskoczył Niemców. W popłochu wycofali się z miasta. Rawicz został wyzwolony, lecz nie oznaczało to wolności. Władzę sprawowała Komenda Wojenna Armii Czerwonej. W mieście przebywało do 1946 roku około 15 tysięcy Rosjan. Znowu ponurą sławę zyskało rawickie więzienie. Od wczesnego lata 1945 roku więziono tu byłych żołnierzy Armii Krajowej i działaczy opozycyjnych.
 
 
Rawicz w latach 1945-1956 był jednym z największych i najcięższych więzień przez, które przewinęło się ponad 19 tysięcy więźniów politycznych, a liczba udokumentowanych ofiar reżimu wynosi 142 osoby. Po wyzwoleniu stan rolnictwa i przemysłu był katastrofalny. Przystąpiono do usuwania śladów zniszczeń wojennych. Nacjonalizacja zakładów oraz reforma rolna nie przyniosły spodziewanych efektów. Dopiero od połowy lat 50-tych nastąpił stopniowy rozwój. Najbardziej dynamiczny okres przypadł na przełom lat 60-tych i 70-tych. Powstało wówczas wiele nowych zakładów, zmodernizowano infrastrukturę miasta, gwałtownie wzrosło budownictwo mieszkaniowe. Po reformie administracyjnej w połowie 1975 roku Rawicz znalazł się w granicach województwa leszczyńskiego, stając się jednym z najważniejszych jego ośrodków. Po reorganizacji państwa od stycznia 1999 roku Rawicz ponownie stał się siedzibą powiatu w tradycyjnych granicach ziemi rawickiej w województwie wielkopolskim.
 
 
 
 
DO GÓRY